Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Przeskocz do głównego menu
Logowanie
 

 Relacja

 
​​Konferencja naukowa „Międzynarodowe unikanie opodatkowania 
a bezpieczeństwo państwa” (SGH, 16 marca 2017)

​​Tematem przewodnim konferencji naukowej zorganizowanej przez Centrum Analiz i Studiów Podatkowych SGH stało się zjawisko międzynarodowego unikania oraz uchylania się od opodatkowania, które coraz bardziej wpływają na państwa UE, w tym Polskę. Wpływ ten nie ogranicza się już tylko do budżetów poszczególnych państw, a istotnie oddziałuje na bezpieczeństwo każdego z nich. Objęta honorowym patronatem Prezydenta RP Andrzeja Dudy konferencja naukowa pt. „Międzynarodowe unikanie opodatkowania a bezpieczeństwo państwa”, zorganizowana 16 marca 2017 roku przez Centrum Analiz i Studiów Podatkowych (CASP) w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie zgromadziła grono ekspertów problematyki podatkowej, zarówno ze środowiska akademickiego, jak i sądownictwa administracyjnego, administracji podatkowej, jak i innych instytucji pozarządowych. 

Uroczyste otwarcie konferencji naukowej przypadło prof. SGH dr hab. Piotrowi Wachowiakowi, prorektorowi SGH ds. nauki i rozwoju, natomiast Gości powitał prof. dr hab. Wojciech Morawski, dziekan Kolegium Ekonomiczno-Społecznego SGH. Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP - Paweł Mucha odczytał list Prezydenta RP, w którym zwraca on uwagę, że unikanie opodatkowania na skalę międzynarodową jest zjawiskiem charakterystycznym dla naszych czasów, wykorzystującym na tyle skomplikowane instrumenty, że jego zwalczanie jest nie lada wyzwaniem. Przeciwdziałanie negatywnym skutkom, które ten proceder wywołuje wymaga zaangażowania ze strony każdego z państw członkowskich, w tym również Polski. Zwracając uwagę na zagrożenie bezpieczeństwa państwa oraz jego rozwój, należy doprowadzić do odpowiednich regulacji prawnych, tak na poziomie krajowym jak i międzynarodowym – zaznaczył w liście Prezydent. 

Międzynarodowy charakter zjawiska unikania i uchylania się od opodatkowania oraz wynikające z niego zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa podkreślił również Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego prof. dr hab. Marek Zirk-Sadowski. Ponadto, problem wynika z niezborności umów o unikaniu opodatkowania oraz skali samego zjawiska. Wprowadzone klauzule wymagają oceny po ich implementacji, co nastąpi w przeciągu kilku najbliższych lat. Na obecnym etapie można opracować takie regulacje, które mogłyby stanowić podstawy do tworzenia nowych rozwiązań. O kwestii wyłudzenia VAT-u oraz wpływanie tego procederu na bezpieczeństwo państwa wspomniał natomiast Leszek Skiba - Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów, Główny Rzecznik Dyscypliny Finansów Publicznych. Trudność w tej materii leży u podstaw organizacyjnych. Należy zatem, wzmocnić administrację oraz wprowadzić narzędzia analityczne, również przy współpracy z takimi instytucjami jakim jest CASP. Zjawisko unikania opodatkowania przez przedsiębiorstwa wpływa na nieefektywność wykorzystywania środków publicznych oraz ogranicza wzrost gospodarczy na świecie. 

Wykład inauguracyjny przeprowadził prof. SGH dr hab. Dominik Gajewski - kierownik CASP SGH. Podkreślił, że zjawisko międzynarodowego unikania opodatkowania dotyczy państw wysokorozwiniętych oraz członkowskich UE, a jego skala i stopień złożoności jest zróżnicowany dla poszczególnych państw. Luka w podatku CIT szacowana jest na poziomie 10 mld euro rocznie, co stanowi ogromny potencjał nie tylko dla samych holdingów międzynarodowych, ale też dla państw członkowskich, stąd tworzenie skomplikowanych instrumentów inżynierii podatkowej przez przedsiębiorstwa oraz rozwijająca się szkodliwa konkurencja podatkowa pomiędzy państwami członkowskimi. W celu zapobiegnięcia pogłębienia się luki w CIT, konieczne jest wprowadzenie zintegrowanego systemu przeciwdziałania unikania opodatkowania. 

Tym samym zostały otwarte dyskusje panelowe z uczestnictwem ekspertów, które rozpoczęły się od polemiki na temat Roli państwa w kształtowaniu rozwiązań legislacyjnych skutecznych w przeciwdziałaniu międzynarodowemu unikaniu opodatkowania. Moderator panelu prof. dr hab. Alojzy Z. Nowak (UW) otworzył dyskusję, w której prof. dr hab. Jan Głuchowski (WSB) zwrócił uwagę, że unikanie opodatkowania jest zjawiskiem sprzecznym z intencją ustawodawcy, choć zgodne z literą prawa. Ponieważ przepisy podatkowe są wysoce zawiłe w swojej strukturze, rząd jako rzecznik interesu publicznego powinien składać się z osób o wysokich kompetencjach w tej materii, ponadto należy dokonać zmian legislacyjnych w taki sposób by wprowadzić wysoką szczegółowość oraz precyzję. Prezes Izby Finansowej NSA i wiceprezes NSA - sędzia Jan Rudowski stwierdził, że efektem błędnych regulacji jest nie tylko spadek wpływów do budżetu, ale też i kształtowanie nawyków optymalizujących opodatkowanie przez podatników, a co za tym idzie „psucie dobrego podatnika”. Ponadto, nie brakuje ustaw podatkowych, które byłyby niezgodne z Konstytucją czy prawem europejskim. Nader często występują trudności w precyzyjnym kształtowaniu instytucji i pojęć. O wadze spójności tworzonych regulacji na gruncie wewnętrznym i zewnętrznym, a także tworzenie korzystnej strategii podatkowej dokonywanej w granicach prawa mówił również Leszek Grzybowski, z-ca dyr. Departamentu Poboru Podatków MF. Dodatkowo nadmienił o konieczności wyznaczenia granicy między legalnym a nielegalnym unikaniem opodatkowania oraz tworzeniu nowych gałęzi prawa. Prof. SGH dr hab. Dominik Gajewski dodał, iż tworzenie korzystnej strategii podatkowej jest nieodłącznym prawem gospodarczym, ale zawsze powinno odbywać się to w granicach prawa. 

Dyskusja na temat Luki w VAT – zagrożenia dla bezpieczeństwa budżetowego i narodowego, wykazała, iż ten problem jest znacznie szerszy i nie należy go sprowadzać wyłącznie do zagadnienia karuzeli podatkowych, co stwierdził prof. dr hab. Witold Modzelewski (Narodowa Rada Rozwoju, UW). Komplikacje wynikające z poboru podatku VAT nie zostaną wyeliminowane za pomocą kontroli, gdyż mają one charakter profilaktyczny. Według prof. dr hab. Wiesława Czyżowicza (SGH) – moderatora drugiego panelu -  sankcje nie stanowią groźby dla zorganizowanych przestępców, toteż koniecznym staje się zastosowanie zharmonizowanych działań przeciwdziałających unikaniu opodatkowania. VAT jest podatkiem kryminogennym i powinien zostać sprowadzony do poziomu produkcji, co jak twierdzi prof. dr hab. Jerzy Żyżyński (Rada Polityki Pieniężnej, UW) spowodowałoby, że VAT byłby podatkiem od sprzedaży, płaconym tylko raz przez producenta, który po raz pierwszy wprowadza towar do obrotu. Paweł Trojanek (Przewodniczący zarządu – Mazowiecki Oddział KIDP) wskazuje, że istnieje wiele możliwości na ograniczenie luki w VAT zaczynając od zabrania paragonu podczas codziennych zakupów czy systemu przesyłania faktur bezpośrednio do Ministerstwa Finansów, gdzie byłyby oznakowane. O stworzeniu nowych instrumentów pozwalających na kształtowanie profesjonalnej kadry administracyjnej oraz zwiększeniu efektywności fiskalnej prawa podatkowego jako instrumentach ograniczenia luki w VAT mówił zaś, dr hab. Wiesław Jasiński (Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie). Natomiast sędzia NSA Roman Wiatrowski zaznaczył, że sądy administracyjne nie sią sądami budżetowymi, a ich rola polega na weryfikacji zgodności z prawem, a także stosowana przez nie wykładnia prawa może stanowić narzędzie w walce z wyłudzeniami VAT.

Odpowiedź na pytanie: Czy prawo unijne może mieć wpływ na skuteczną walkę z unikaniem opodatkowania?, można było uzyskać na kolejnym panelu, w którym debatowano na temat skuteczności regulacji unijnych w przeciwdziałaniu unikania opodatkowania. Prof. dr hab. Artur Nowak-Far (SGH) wspomniał o różnicy między harmonizacją, czyli eliminacją różnorodności rozwiązań prawnych w obrębie państw członkowskich, a ujednoliceniem będącym całkowitym podobieństwem. Jak twierdzi dr Piotr Karwat (UW) uchylanie się od opodatkowania szkodzi wspólnocie gospodarczej, przez co potrzebna jest harmonizacja podatków i regulacji o unikaniu opodatkowania. Pozwoli to, nie tylko na eliminację konkurencji podatkowej pomiędzy państwami członkowskimi, ale w znacznym stopniu wpłynie na redukcje oszustw podatkowych. Z drugiej strony według prof. UMK dr hab. Wojciecha Morawskiego, harmonizacja jest to próba zatarcia granic. Rozważając koszty, należy zwrócić uwagę na, nie tyle koszty jawne, a ukryte czyli te ogólnogospodarcze. Wdrażanie harmonizacji może nie być efektywne z powodu różnic administracyjnych w różnych państwach. Prawo unijne stanowi instrument umożliwiający wymianę informacji, który oddziałuje na skuteczną walkę z unikaniem opodatkowania jak mówi dr hab. Krzysztof Sulecki-Lasiński (UMK). Jednak obecnie występuje niepożądany efekt w postaci zachęcania państw do konkurencji podatkowej. Poza tym,  dr Przemysław Krawczyk (dyr. Departamentu Kontroli i Analiz Ekonomicznych MF) wskazuje, że wprowadzenie nowych instrumentów może być kosztowne, co nasuwa myśl - czy nie naprawić już istniejącego systemu. Równolegle, wprowadzenie zautomatyzowanej jego formy jest bardzo kosztowne, choć jego utrzymanie już takie nie jest. Prof. UAM dr hab. Dominik Mączyński nadmienił, iż niekorzystnym byłoby wprowadzenie rozwiązania niepasującego do systemu w celu zwalczania zjawiska unikania opodatkowania, a harmonizacja sama w sobie stanowi problem. Każdy podatnik jest skazany na wzrost kosztów, bez względu na reformy.

Podczas czwartego panelu Rola instytucji państwowych i sądownictwa administracyjnego w przeciwdziałaniu międzynarodowemu unikaniu opodatkowania dyskutowano w szczególności o klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Prof. UŁ dr hab. Mariusz Golecki (dyr. Departamentu Międzynarodowego i Europejskiego Prawa – Prokuratoria Generalna), zwrócił uwagę, że w dużej mierze skuteczność przeciwdziałania unikania opodatkowania uzależniona jest od nowych instrumentów jakim między innymi jest Rada do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania. Natomiast o potrzebie wzmocnienia jej pozycji wspomniał sędzia NSA dr Krzysztof Winiarski. Jak twierdzi prof. dr hab. Jadwiga Glumińska-Pawlic (przewodnicząca Krajowej Rady Doradców Podatkowych, UŚ) skuteczność państwa jest także uzależniona od zmiany mentalności społeczeństwa, która na ten moment daje przyzwolenie na niepłacenie podatków. Nowych rozwiązań w przeciwdziałaniu unikaniu opodatkowania należy poszukiwać czerpiąc z doświadczeń innych państw, zasugerował Stanisław Jarosz (dyr. Departamentu Budżetu i Finansów NIK).  Z kolei prof. SGH dr hab. Aleksander Werner zaakcentował, że w zjawisku międzynarodowego unikania opodatkowania państwo jest stroną mającą przewagę, ponieważ nie działa samodzielnie, a w ramach struktur unijnych lub międzynarodowych. Tworzy się zatem nowe instytucje, które mają pomóc w walce z tym procederem. Dr hab. Sebastian Skuza (UW, BGK) potwierdził, iż zarówno klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania, jak i Rada do Spraw Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania tworzą nowe narzędzia w tych zmaganiach oraz stanowią ogromny potencjał do wykorzystania.

Na bazie wniosków i konkluzji wynikających z przeprowadzonych dyskusji zostały sporządzone rekomendacje dotyczące przeciwdziałania międzynarodowemu unikaniu opodatkowania, które organizatorzy konferencji przedstawili najważniejszym instytucjom państwowym odpowiedzialnym za walkę z tym procederem.

Ponadto konferencji towarzyszyła wydana publikacja monograficzna pt. „Międzynarodowe unikanie opodatkowania. Wybrane zagadnienia.” pod redakcją prof. SGH dr hab. Dominika Gajewskiego (Wydawnictwo C.H. BECK 2017). Na łamach tej monografii wybitni znawcy problematyki podatkowej podejmują problematykę związana z międzynarodowym unikaniem opodatkowania w różnym ujęciu.   

Joanna Łopatka
Jan Szczygieł
CASP SGH