Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Przeskocz do głównego menu
Logowanie
logo do druku
 
Katedra Historii Gospodarczej i Społecznej : Franciszek Bujak
KES - Katedra Historii Gospodarczej i Społecznej
 

 Franciszek Bujak

 

Franciszek Bujak urodził się 16 sierpnia 1875 roku we wsi Maszkienice nieopodal Brzeska. Pochodził z zamożnej chłopskiej rodziny Anny i Jakuba. Szkołę podstawową i gimnazjum ukończył w Bochni, po czym w 1894 roku podjął studia humanistyczne (geograficzno-historyczne, historyczne i prawnicze) na Uniwersytecie Jagiellońskim. Ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszony był w tym czasie zarabiać jako korepetytor. Doktoryzował się na krakowskiej uczelni wiosną 1899 roku z historii geografii.

W latach 1901 - 1902 roku Franciszek Bujak odbył w Lipsku, Rzymie i Genui studia uzupełniające. Po powrocie z zagranicy, objął posadę asystenta na macierzystym uniwersytecie, następnie tamże bibliotekarza, aż wreszcie został archiwistą w Krajowym Archiwum Akt Grodzkich i Ziemskich w Krakowie. Wówczas też w życiu naukowym Bujaka nastąpił zwrot ku badaniom poświęconym historii gospodarczej i społecznej. W 1905 roku Franciszek Bujak przedstawił rozprawę habilitacyjną pt. "Studia nad osadnictwem Małopolski", będącą pierwszą habilitacją z historii gospodarczej nie tylko na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale w całych dziejach nauki polskiej.

Od 1905 roku Franciszek Bujak rozpoczął wykłady z historii gospodarczej na macierzystym uniwersytecie. Stworzył tam ośrodek naukowo-dydaktyczny, odpowiednik obecnej katedry, zajmujący się tą problematyką. Wypracował własną koncepcję historii gospodarczej, prowadził seminaria i ćwiczenia poświęcone historii gospodarczej, metodom badań monograficznych i socjograficznych oraz geografii historycznej; omawiał również źródła do historii gospodarczej.

W 1909 roku przyznano mu tytuł profesora nadzwyczajnego. Działał aktywnie także w środowisku akademickim, m.in. był współautorem wniosku do władz UJ o utworzenie Katedry Socjologii (1911).

Przed I wojną światową Franciszek Bujak zaangażował się w działalność polityczną. Aktywnie uczestniczył w galicyjskim ruchu ludowym, współpracując z PSL - Piast. Kontakty te zaprocentowały już w Polsce niepodległej, gdy kwietniu 1920 roku został ministrem rolnictwa i dóbr państwowych w rządzie Władysława Grabskiego.

Na Uniwersytecie Jagiellońskim pracował do 1919 roku, czyniąc już wcześniej starania o przeniesienie do Lwowa, a później do Warszawy. Po przeprowadzce do Warszawy w 1919 roku, związał się Bujak z Uniwersytetem Warszawskim i Wyższą Szkołą Handlową. W tym samym czasie rozpoczął, kontynuowaną do roku 1931, współpracę z Instytutem Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach, gdzie kierował stworzonym przez siebie Wydziałem Ekonomiki Rolnej Drobnych Gospodarstw Rolnych.

W latach 1927 - 1931 był redaktorem serii prac społeczno-gospodarczych "Biblioteki Puławskiej".

W 1920 roku Bujaka został przyjęty do Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. W tym samym roku Franciszek Bujak został profesorem i kierownikiem Zakładu Historii Społeczno-Gospodarczej Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Pracował tam nad wykrystalizowaniem nowych form organizacyjno-naukowych. Doprowadził w 1931 r. do przekształcenia Zakładu w Instytut, gdzie rozwijał badawczą pracę zespołową w tworzonych z uczniów i studentów zespołach. Wówczas również powstało określenie "Szkoła Bujaka" dotyczące historyków, którzy podjęli prace zainicjowane przez Bujaka.

Franciszek Bujak brał też czynny udział w naukowym życiu Polski, głównie jako organizator nauki: współpracował z Polską Akademią Umiejętności, której był członkiem-korespondentem od 1917 roku, a członkiem czynnym od 1922 roku; w latach 1932 - 1934 i 1936 - 1937 sprawował funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Historycznego, a pomiędzy 1933 i 1937 był prezesem Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Był również prezesem Państwowego Banku Rolnego (1926 - 1927), zastępcą kuratora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich (1927 - 1928 i 1939) oraz prezesem Zrzeszenia Inteligencji Ludowej i Przyjaciół Wsi (1938).

W latach 1936 - 1939 pełnił funkcję wiceprezesa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Niektóre opracowania podają, że był również członkiem Czechosłowackiej Akademii Rolniczej i Instytutu Słowiańskiego w Pradze. Na uniwersytecie Jana Kazimierza pracował Franciszek Bujak aż do wybuchu II wojny światowej. Podczas sowieckiej okupacji Lwowa wykładał historię gospodarczą na Uniwersytecie im. I. Franki. W 1945 roku repatriował ze Lwowa do Krakowa i zgłosił się do Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie jednak nie udało mu się rozpocząć pracy dydaktycznej na wydziale historycznym. W roku 1946 powierzono mu jednak Katedrę Ekonomiki Spółdzielczej na Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bujak włączył się w pracę naukową poświęconą ziemiom zachodnim m.in. w Komitecie Naukowym do Ziem Odzyskanych oraz we Wrocławskim Towarzystwie Naukowym. Ostatnią rozprawę naukową opublikował w 1949 roku, kiedy był już coraz bardziej odsunięty od życia naukowego, o czym świadczyło m.in. nie zorganizowanie uroczystości odnowienia jego doktoratu z okazji jubileuszu 50-lecia jego przyznania. Bujakowi zarzucano m.in. idealizm, tradycjonalizm i woluntaryzm niezauważanie w badaniach rozwarstwiania społecznego wsi.

W 1951 Franciszek Bujak został członkiem tytularnym Polskiej Akademii Nauk. Zmarł w 21 marca 1953 roku w Krakowie. Działalność naukowa Bujaka została doceniona przez Senat SGGW, który w 1937 roku nadał mu tytuł doktora honoris causa. Prawdopodobnie był również kawalerem Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą Orderu Polonia Restituta.

Bibliografia:

  • Biogramy uczonych polskich, cz. I, Nauki społeczne, z. I, Wrocław 1983, s.166 - 171.
  • Słownik Historyków Polskich, Warszawa 1992, s. 64 - 65.
  • Natalia Gąsiorowska, Franciszek Bujak 1875 - 1953, Nauka Polska 1953, z.3, s. 186 - 188.
  • Andrzej śródka, Uczeni polscy XIX i XX stulecia, tom I, Warszawa 1994, s. 223 - 224.
  • Helena Madurowicz-Urbańska, Życiorys naukowy Fr. Bujaka, w: Franciszek Bujak, Wybór pism, tom I, Warszawa 1976, s. 171 - 178.

Ważniejsze prace:

  • Maszkienice, wieś powiatu brzeskiego. Stosunki gospodarcze i społeczne, "Rozprawy Akademii Umiejętności Wydziału historyczno-filozoficznego", serya 2, tom XVI (ogólnego zbioru tom XLI), 1901, s. 76 - 184.
  • Limanowa, miasteczko powiatowe w zachodniej Galicji. Stan społeczny i gospodarczy, Kraków 1902.
  • Żmiąca, wieś powiatu limanowskiego. Stosunki gospodarczo -społeczne, Kraków 1903.
  • Studia nad osadnictwem Małopolski, "Rozprawy Akademii Umiejętności Wydziału historyczno-filozoficznego", serya 2, tom XXII (ogólnego zbioru tom XLVII), 1905, s. 172 - 438.
  • Wieś zachodnio-galicyjska u schyłku XIX wieku, "Wieś polska", tom I, Lwów 1906, s. 53 - 111.
  • Narok. Przyczynek do ustroju społecznego Polski piastowskiej, Lwów 1925.
  • Studia geograficzno-historyczne, Warszawa 1925.

Pełna bibliografia prac:

Helena Madurowicz-Urbańska, Bibliografia prac Franciszka Bujaka, w: Franciszek Bujak, Wybór pism, tom I, s.179 - 216.

Andrzej Zawistowski