Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Przeskocz do głównego menu
Logowanie
 

 Jan Rutkowski

 

Jan Rutkowski urodził się 8 kwietnia 1886 jako najstarsze dziecko Jana Rutkowskiego i Teodory Marianny z Waleszyńskich. Ojciec Rutkowskiego, także Jan Rutkowski (1855-1932), był jednym z twórców polskiego przemysłu farmaceutycznego. Do 10 roku życia Rutkowski pobierał nauki w domu, po czym wstąpił do warszawskiego Drugiego Gimnazjum Męskiego. Jednak z powodu udziału w strajku szkolnym w 1905 roku, musiał opuścić tę szkołę. Maturę zdał we Lwowie. Tam też rozpoczął studia historyczne. Uczęszczał na zajęcia do najwybitniejszych polskich historyków - Ludwika Finkla, Oswalda Balzera, Tadeusza Wojciechowskiego, Szymona Askenazego i Stanisława Zakrzewskiego. Nie ograniczał się jednak tylko do historii, chodził także na zajęcia z ekonomii do Stanisława Grabskiego, geografii do Eugeniusza Romera i filozofii do Kazimierza Twardowskiego. Najbardziej związał się w swoich badaniach z Ludwikiem Finklem. Praca Skarbowość polska za Aleksandra Jagiellończyka, którą Rutkowski napisał na seminarium Finkla, została nie tylko uznana za nadającą się do druku, ale także stała się podstawą do uzyskania przez niego doktoratu.

Po uzyskaniu w czerwcu 1919 roku doktoratu, Rutkowski został włączony do tzw. Ekspedycji Rzymskiej, którą w 1886 roku zorganizował Stanisław Smolka. Celem ekspedycji było przyswojenie polskiej nauce dokumentów z Archiwum Watykańskiego. W czasie pobytu w Rzymie, oprócz pracy w Archiwum Watykańskim, Rutkowski prowadził intensywne kwerendy w bibliotekach. Wynikiem tych badań była praca Włoska literatura historyczno-gospodarcza w ostatnich dwudziestu latach (1890-1910). Po powrocie do kraju udało mu się uzyskać stypendium Wiktora Osławskiego, dzięki czemu mógł wyjechać do Francji. W Paryżu Rutkowski zapisał się do École Pratique des Hautes Études (Séction des Sciences Historiques et Philosophiques).

W 1911 roku Rutkowski powrócił do kraju i rozpoczął pracę w Krajowym Biurze Statystycznym przy Wydziale Krajowym Królestwa Galicji i Lodomerii. Stopniowo awansując pracował w tym miejscu aż do 1918 roku. W tym czasie opublikował szereg prac z zakresu statystyki własności ziemskiej Galicji. Nadal też publikował prace z zakresu dziejów agrarnych czasów nowożytnych, co było głównym kierunkiem jego badań przez całe życie. Na początku 1917 roku habilitował się na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Lwowskiego na podstawie rozpraw: Studia nad organizacją własności ziemskiej w Bretanii w XVII wieku i Licytacje sądowe posiadłości włościańskich i małomiejskich w latach 1910-1912, z uwzględnieniem lat dawniejszych.

W 1918 roku pojawiła się możliwość przeniesienia się Rutkowskiego do Warszawy. Ludwik Krzywicki organizował wówczas Główny Urząd Statystyczny. Rutkowski włączył się w prace związane z tworzeniem GUS. Równolegle w semestrze zimowym 1918/1919 prowadził wykłady z dziejów gospodarczych Polski w czasach nowożytnych na Uniwersytecie Warszawskim i w Wyższej Szkole Handlowej. Wiosną 1919 roku został zaproszony do objęcia katedry w organizowanym od podstaw Uniwersytecie Poznańskim.

Od 1919 roku Rutkowski na stałe związał się z Poznaniem. Mając 34 lata został mianowany profesorem nadzwyczajnym, a w 1920 roku profesorem zwyczajnym. Kierował Katedrą Historii Gospodarczej na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego. Aktywnie działał też w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk. Był członkiem Zarządu i przez długi czas przewodniczącym Komisji Historycznej.

Dzięki niezależności finansowej, Rutkowski mógł całkowicie poświęcić się pracy naukowej. Początkowo pomagał mu ojciec, współwłaściciel zakładów farmaceutycznych "Motor" w Warszawie. Po śmierci ojca Rutkowski odziedziczył znaczny pakiet akcji tej firmy, przynoszący stały dochód.

Okres międzywojenny to lata dynamicznego rozwoju dorobku naukowego Rutkowskiego. W tym czasie ukazały się jego najważniejsze prace m.in. Poddaństwo włościan w XVIII wieku w Polsce i niektórych innych krajach Europy, Zarys gospodarczy dziejów Polski w czasach przedrozbiorowych, Badania nad podziałem dochodów w Polsce w czasach nowożytnych. Wspólnie z działającym we Lwowie Franciszkiem Bujakiem doprowadził do wyodrębnienia badań historyczno-gospodarczych w Polsce w samodzielną dyscyplinę naukową. Razem założyli i wydawali od 1931 roku Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych. Jerzy Topolski ocenia działalność Rutkowskiego w tym okresie następująco: "Osiągnięciem najważniejszym J. Rutkowskiego w okresie jego pracy w Poznaniu w okresie międzywojennym jest zasadniczy współudział w stworzeniu nowoczesnej historii gospodarczej w Polsce, dysponującej katedrami, seminariami i fachowym pismem periodycznym. Działał na rzecz integracji rozproszonego środowiska historyków gospodarczych. Równocześnie był zdania o konieczności ścisłego współdziałania historyków różnych specjalności. Był w związku z tym propagatorem istnienia wspólnego instytutu historycznego grupującego historyków pracujących na różnych wydziałach".

Okres niemieckiej okupacji spędził Rutkowski w Warszawie. Pracował jako kierownik produkcji w fabryce "Motor". Równocześnie - w miarę możliwości - kontynuował pracę naukową. Niestety, wszystkie jego rękopisy ukryte w czasie Powstania Warszawskiego zaginęły. Brał także udział w działalności konspiracyjnego Uniwersytetu Ziem zachodnich.

Po wojnie Rutkowski powrócił do Poznania i włączył się w odbudowę struktury Uniwersytetu Poznańskiego. Brał też udział w pracach Instytutu Zachodniego. Był jednym z pierwszych historyków, którzy zainicjowali badania nad okupacją. Opracował listę zamordowanych historyków i zniszczonych materiałów naukowych oraz zainicjował spisywanie wspomnień z czasów okupacji niemieckiej. Zaczął także opracowywać dzieje gospodarcze Generalnego Gubernatorstwa, ale nie zdołał ich ukończyć. Zmarł w Poznaniu 21 maja 1949 roku.

Bibliografia:

  • Jerzy Topolski, Jan Rutkowski, [w:] Wybitni historycy wielkopolscy, Poznań 1989, s. 210-221.
  • Jerzy Topolski, Jan Rutkowski, [w:] Wielkopolski słownik biograficzny, s. 633-634.
  • Uczczenie pamięci śp. Prof. Jana Rutkowskiego, Poznań 1950.
  • Jan Rutkowski, [w:] Słownik historyków polskich, s.454-455.
  • Jan Rutkowski, [w:] Andrzej Śródka, Uczeni polscy XIX i XX stulecia, t. III, s. 597-599.

Najważniejsze prace:

  • Klucz Brzozowski biskupstwa przemyskiego w wieku XVIII 1910.
  • Statystyka zawodowa ludności wiejskiej w Polsce w drugiej połowie XVI wieku, Kraków 1918.
  • Poddaństwo włościan w XVIII wieku w Polsce i niektórych innych krajach Europy, 1921.
  • Historia gospodarcza Polski, t. I-II, 1923.
  • Podział dochodów w żupach ruskich za Zygmunta Augusta, 1927.
  • Badania nad podziałem dochodów w Polsce w czasach nowożytnych, 1938.
  • Historia gospodarcza Polski. Czasy przedrozbiorowej, t. I, Poznań 1946.
  • Historia gospodarcza Polski. Czasy porozbiorowej, t. II, Poznań 1950.

Bibliografia prac:

Bibliografia prac J. Rutkowskiego została opublikowana w Uczczenie pamięci śp. Prof. Jana Rutkowskiego, Poznań 1950, s. 30-42 (sporządzona przez J. Deresiewicza).