Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Przeskocz do głównego menu
Logowanie
 

 Zbigniew Landau

 
Zbigniew Władysław Landau urodził się 18 stycznia 1931 r. w Warszawie. Ojciec, Władysław, był urzędnikiem Ministerstwa LANDAU.jpgSkarbu, równocześnie pracował naukowo w Instytucie Gospodarstwa Społecznego (m.in. był redaktorem Pamiętników bezrobotnych). Po śmierci ojca w 1933 r. wychowywała go matka, która pracowała jako nauczycielka szkół powszechnych, a później po wojnie jako bibliotekarka. Ostatnio pełniła funkcję dyrektora Wojewódzkiej Biblioteki Pedagogicznej w Warszawie.
 
W 1937 roku uczeń Z. Landau rozpoczął naukę w szkole powszechnej RTPD, a po wybuchu wojny i likwidacji RTPD chodził do 64. publicznej szkoły powszechnej w Warszawie, którą ukończył w 1943 r. Kurs pierwszej klasy gimnazjalnej przerabiał na kompletach. Po wojnie kontynuował naukę w gimnazjum im. J. Poniatowskiego i następnie w liceum im. Klementyny Hoffmanowej w Warszawie, gdzie otrzymał świadectwo dojrzałości 6 września 1949 r.
 
W 1949 r. wstąpił na Wydział Planowania Finansowego Szkoły Głównej Planowania i Statystyki w Warszawie. Profesor Z. Landau z tą uczelnią (która wróciła do swojej tradycyjnej nazwy w 1991 roku – Szkoła Główna Handlowa) jest związany do chwili obecnej. Immatrykulowany został w SGPiS pod nr alb. 121/F dnia 2 grudnia 1949 r., gdzie studiował do 1 lipca 1955 roku.
 
Jak wspomina jego kolega ze studiów, prof. Zygmunt Bosiakowski (późniejszy rektor SGPiS), Z. Landau cieszył się dużą sympatią wśród kolegów. Był to rocznik różnych ludzi, młodzieży dostającej się na studia po maturze, absolwentów kursów przygotowawczych na studia i młodzieży, która przyszła na uczelnię prosto z wojska czy partyzantki. Poziom intelektualny ówczesnej młodzieży był bardzo zróżnicowany, a wśród nich wyróżniał się jako postać elitarna młody student Zbigniew Landau. Był dobrym kolegą i dobrym studentem.
 
Pracę dyplomową pt. Pożyczka tytoniowa napisał na seminarium dyplomowym na Wydziale Finansów w 1954 r., która została oceniona przez promotora prof. Leona Kurowskiego jako celująca, natomiast stopień magistra ekonomisty uzyskał 1 lipca 1955 roku. (Jedynym przedmiotem nie budzącym jego szczególnego zainteresowania na studiach było wychowanie fizyczne.)
 
Jeszcze jako młody uczeń, Z. Landau wstąpił w 1947 r. do OMTUR-u, gdzie pełnił funkcję sekretarza koła, członka prezydium KD OMTUR Warszawa Północ. Od września 1948 r. należał do ZMP, równocześnie pracując jako przewodniczący zespołu redakcyjnego biuletynu „Wasza Praca”. Prace redakcyjne kontynuował po wstąpieniu na SGPiS w gazetce dziennej ZMP, a później w ZSP.
 
Pracę naukową rozpoczął jako zastępca asystenta przy Katedrze Materializmu Dialektycznego i Historycznego SGPiS w roku 1950/51. Dziekan Wydziału Planowania Finansowego zaopiniował: „w czasie studiów brał aktywny udział w pracy społecznej, był dobrym i uczynnym kolegą”. Należy wyjaśnić, że na stanowisko z-ca asystenta zatrudniano wówczas studentów. Studia w SGPiS były dwustopniowe. Po ukończeniu 3-letnich studiów i napisaniu pracy dyplomowej przyznawano dyplom zawodowy, a po ukończeniu studiów II-go stopnia dyplom magisterski. W protokole egzaminu magisterskiego z 1955 r. i ocenie przez promotora L. Kurowskiego pracy pt. Pożyczki ulenowskie, czytamy, że student Z. Landau wykazał się kompletnym, umiejętnym wykorzystaniem archiwaliów i literatury, wyciągnął samodzielne wnioski o dużej wartości naukowej.
 
Przewód doktorski otworzył w 1956 r. na Wydziale Handlu Wewnętrznego przy Katedrze Historii Gospodarczej SGPiS, a promotorem pracy został prof. Andrzej Grodek. Początkowo praca była zatytułowana Polityka pożyczkowa państwa w zakresie zagranicznych pożyczek państwowych w okresie dwudziestolecia. W związku ze śmiercią promotora w 1959 r. na jego zastępcę wyznaczono prof. Witolda Kulę. Praca doktorska pod ostatecznym tytułem Pożyczki zagraniczne państwa polskiego 1918−1926 została przyjęta na posiedzeniu Rady Wydziału Handlu w dniu 29 kwietnia 1960 r., a obrona odbyła się 19 maja 1960 r. Recenzent, prof. Stanisław Arnold, napisał: „praca o objętości ponad 400 stron, opracowana na podstawie bardzo bogatego i starannie przez autora wykorzystanego materiału źródłowego. Autor wykorzystał wszystkie najważniejsze zbiory archiwalne, jakie zachowały się przeważnie w Archiwum Akt Nowych przy braku podstawowych akt spalonego Ministerstwa Skarbu, ponadto stenogramy sejmowe, pamiętniki, relacje prasowe, publikowane zestawienia statystyczne.” W recenzji prof. Zbigniew Pirożyński szczególnie podkreślił wieloletnie zainteresowania i badania naukowe autora o początku jego studiów, czego wyrazem było szereg opracowań opublikowanych w latach 1956−1959 na łamach wielu czasopism naukowych. Rzadko można spotkać w literaturze finansowej pracę opartą na tak bogatym materiale bibliograficznym i dokumentacyjnym, a w każdym razie żadna z dotychczas opublikowanych prac dotyczących finansów Polski międzywojennej nie była oparta na przeprowadzonych w tak szerokim zakresie badaniach archiwalnych. Stąd szczególna wartość pracy bogatej w udokumentowane fakty i poglądy polityków oraz działaczy gospodarczych okresu międzywojennego. Oceniając znaczenie pożyczek zagranicznych dla gospodarki polskiej w latach 1918−1926, autor reprezentował tezę, że było ono małe. Praca doktorska stanowi cenny wkład do poznania i oceny polityki i gospodarki Polski międzywojennej.
 
W 1955 r. Z. Landau ożenił się z Ireną Barską, absolwentką polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, z którego to związku urodziła się córka Anna.
 
Przedmiotem szczególnych zainteresowań prof. Z. Landaua była historia gospodarcza Polski międzywojennej, czego wynikiem było opublikowanie kilkudziesięciu opracowań. Badania naukowe rozpoczęte pod kierownictwem prof. A. Grodka miały na celu nie tylko podanie opisu sytuacji gospodarczej Polski w latach 1918−1939, ale również wyjaśnienie przyczyn zaistniałej w Polsce sytuacji gospodarczej. Przyznając duże znaczenie badaniom analitycznym prof. Z.Landau uważał, że zasadniczym celem badania historycznego jest nie tylko przedstawienie opisu sytuacji w przeszłości, ale wyjaśnienie przyczyn takiego a nie innego kierunku rozwoju. Zadaniem historyka gospodarczego jest więc próba pokazania pewnych mechanizmów, które decydowały o kierunkach rozwoju i sytuacji gospodarczej. Zainteresowanie badawcze w problematyce historii gospodarczej Polski międzywojennej dotyczyły, jak pisał prof. Z. Landau, kilku odrębnych grup zagadnień, problematyki kapitałów obcych, a w szczególności pożyczek zagranicznych dla państwa polskiego, przebiegu wielkiego kryzysu gospodarczego w latach 1930−1935, prób “nakręcania” koniunktury w okresie pokryzysowym, ogólnej oceny gospodarki Polski międzywojennej i publikacji źródeł.
 
Działalność dydaktyczną prowadził wykładając historię gospodarczą w SGPiS, a przez jeden semestr również w Wyższej Szkole Nauk Społecznych w Warszawie. Działalności dydaktycznej prof. Z. Landaua towarzyszyła intensywna praca nad habilitacja˛ na temat planu stabilizacyjnego. W styczniu 1964 r. Rada Wydziału Handlu SGPiS nadała mu stopień docenta. Razem z dr J. Tomaszewskim wydał zbiór dokumentów, głównie archiwalnych, o kapitałach obcych w Polsce. Prowadzone badania analityczne, które dotyczyły całego okresu międzywojennego oraz brak jakichkolwiek, dostępnych na rynku księgarskim, opracowań typu syntetycznego, dotyczących całokształtu problematyki historii gospodarczej Polski 1918−1939, spowodowało podjęcie wraz z J. Tomaszewskim próby napisania popularnego zarysu historii gospodarczej Polski 1918−1939. Praca ta ukazała się w 1960 r., a w 1962 r. wyszło drugie, znacznie rozszerzone wydanie. Z zainteresowań nad publikacją źródeł powstał opublikowany razem z J. Tomaszewskim zbiór dokumentów o tajnej misji prof. A. Benisza. W tym samym zespole przygotował do druku tekst trzech tomów Kroniki z lat wojny i okupacji Ludwika Landaua. Zainteresowanie publikacjami źródeł było związane z pewnymi pracami bibliograficznymi i biograficznymi oraz z zakresu archiwoznawstwa gospodarczego.
 
Profesor Z. Landau jest współautorem wielu skryptów oraz kilku podręczników akademickich historii gospodarczej Polski i świata: Historia gospodarcza świata XIX i XX wieku, Dzieje gospodarcze świata do 1970 roku, Historia gospodarcza Polski XIX i XX wieku, Dzieje gospodarcze Polski do 1939 roku oraz napisana wspólnie z prof. W. Roszkowskim Polityka gospodarcza II RP i PRL, jak też Gospodarka Polski w XX wieku, napisana wspólnie z prof. J. Kalińskim. Podręczniki te poza wysokim poziomem naukowym posiadają również wiele walorów dydaktycznych, logiczny i przejrzysty układ, trafny dobór materiału, klarowny język. Profesor Z. Landau zainicjował wydawanie i redagowanie z prof. J. Kalińskim Materiałów do seminariów z najnowszej historii gospodarczej Polski. W latach 1974−1978 ukazały się cztery ich tomy. Materiały stanowią cenną pomoc dydaktyczną do prowadzenia seminariów i proseminariów z historii gospodarczej Polski i świata. Oceniane są jako bardzo przydatne do potrzeb dydaktyki.
 
Pracę dydaktyczną prof. Z. Landaua oceniają bardzo wysoko studenci i wskazują na interesujące dyskusje, przeplatane na wykładach, co umożliwia lepsze zrozumienie problematyki i wyjaśnienie wielu kontrowersyjnych problemów. Również opinia o seminariach magisterskich, prowadzonych przez Profesora, jest bardzo pozytywna i to zarówno ze strony ich uczestników, jak i recenzentów prac magisterskich. Prace wychodzące z seminariów prof. Z. Landaua dotyczą z reguły zagadnień dotychczas nie badanych i cechuje je wysoki poziom naukowy. Profesor Z. Landau ma opinię promotora wymagającego, ale równocześnie poświęcającego bardzo wiele czasu i uwagi zajęciom dydaktycznym, które traktuje na równi ze swą pracą naukową. To samo dotyczy doktorantów.
 
Zaszczytem niżej podpisanej było pisanie pracy doktorskiej na seminarium prof. Z. Landaua. Zawsze chętnie poświęcał swój czas na rozmowę, dyskusję, zachęcał do dalszej pracy, wspierał życzliwym zainteresowaniem i cennymi radami.
 
Ożywionej pracy dydaktycznej i naukowej towarzyszyła aktywność prof. Z. Landaua w działalności organizacyjnej uczelni. W latach 1965−1970 był kierownikiem Zakładu Najnowszej Historii Gospodarczej Polski w Katedrze Historii Gospodarczej SGPiS, w latach 1966−1967 dyrektorem Biblioteki SGPiS. Od roku 1975 do 1978 był prodziekanem do spraw nauki na Wydziale Ekonomiczno-Społecznym, a od 1978 r. wicedyrektorem Instytutu Ekonomii Politycznej. Jako kierownik Zakładu Historii Gospodarczej Polski, zainicjował wydanie drukiem wielkiej czterotomowej Historii gospodarczej Drugiej Rzeczpospolitej. Jako dyrektor Biblioteki SGPiS, podjął prace nad modernizacją dotychczasowych form działalności Biblioteki, udoskonalił formy obsługi czytelników i wznowił prace bibliograficzne. Został również współpracownikiem Polskiego Słownika Biograficznego. Gdy piastował stanowisko prodziekana Wydziału Ekonomiczno-Społecznego SGPiS, doprowadził do znacznego wzrostu terminowości kończenia prac magisterskich oraz podniesienia ich przeciętnego poziomu. Położył dwie zasługi dla rozwoju studenckiego ruchu naukowego. Zainicjował m.in. ściślejszą współpracę między kołami naukowymi Wydziału Ekonomiczno-Społecznego a innymi Wydziałami SGPiS. Profesor Z. Landau pomagał młodej kadrze naukowej szkoląc ją merytorycznie i metodologicznie. Hospitował zajęcia, wskazując prowadzącym je młodym pracownikom na możliwości dalszego doskonalenia form i metod prowadzenia zajęć ze studentami.
 
Profesor Z. Landau został powołany w 1968 r. na członka centralnej Komisji Oceny Akt Archiwalnych przy NDAP, gdzie kierował pracą podkomisji akt gospodarczych i bankowych. Był konsultantem ds. gospodarczych Pracowni Stosunków Polsko-Radzieckich PAN. Brał udział w Polskim Towarzystwie Ekonomicznym w pracach związanych z organizacją sekcji historii gospodarczej. Pełnił również funkcję doradczą do spraw historii finansów w Instytucie Finansów przy Ministerstwie Finansów. Zajmował się od 1974 r. poszukiwaniem srebra stanowiącego własność przedwojenną Funduszu Obrony Narodowej, które zostało z Polski wywiezione w 1939 r. i jest uważane za zaginione. W wyniku poszukiwań ustalono, że srebro znajduje się w depozycie Francji. Zgromadził również dokumentację, niezbędną dla rządu dla starań o rewindykację, która zakończyła się pełnym powodzeniem.
 
Uchwałą Rady Państwa z dnia 10 lipca 1980 r. nadano prof. Z. Landauowi tytuł profesora zwyczajnego nauk ekonomicznych.
 
Od dnia 1 października 1987 roku prof. Landau jest kierownikiem Katedry Historii Gospodarczej i Społecznej Szkoły Głównej Handlowej. Powołany na przewodniczącego Rady Bibliotecznej SGH w 1993 r., funkcję tę pełni do dzisiaj.
 
 
Maria Wanda Mróz
Między gospodarką a polityką. Księga jubileuszowa Pana Profesora Zbigniewa Landaua pod redakcją Wojciecha Morawskiego, Warszawa 2001